عوامل موثر بر ترکیبات مواد مغذی در نهاده های گیاهی خوراک طیور:
۱- تفاوت های مربوط به گونه ،رقم و سویه گیاه:
منابـع خـوراک دام، بخصـوص گیاهـان علوفـه ای، از نظـر ترکیبـات و ارزش غذایـی تفـاوت هـای عمـده ای دارنـد. برای مثال بیـن گیاهـان خانـواده بقـولات و گیاهـان خانـواده گندمیان اختلافات مشـخصی وجـود دارد، به ویژه مقدار پروتئیـن در بقـولات بالاتـر از گندمیـان اسـت. بقـولات غالبـا حـاوی مقـدار زیادی کلسـیم )حـدود ۴ تا ۵ برابـر(، منیزیـم )۲ تـا ۳ برابـر(، پتاسـیم ) ۷ برابـر(، گوگـرد، آهـن، روی، مـس و کبالـت بیشـتری نسـبت به گندمیـان مـی باشـند ولـی میـزان سـیلیس و منگنـز در آنهـا نسـبت بـه گندمیـان کمتـر اسـت. جدول زیر نمونه ای از این تفاوتها را نشان میدهد.
۲ – قسمتهای مختلف گیاه مانند برگ، ساقه ، طوقه، غده، میوه، دانه، پوشینه های دانه و میوه:
برگ گیاهـان علوفـه ای نسـبت به سـاقه آنها دارای انـرژی قابل هضم، پروتئین و سـایر مواد مغذی بیشـتری بـوده و الیـاف خـام کمتـری دارند. بنابرایـن ارزش غذایـی بـرگ نسـبت بـه سـاقه بیشـتر اسـت. میـزان مـواد معدنـی بـه طـور قابـل ملاحظـهای بین انـدام های گیـاه متفاوت اسـت. معمـولا میـزان تغییر مـواد معدنـی در قسـمت هـای رویشـی گیـاه بیشـتر از میـوه، دانه و غده اسـت.
اگرچـه از نظر وزن، نسـبت سـاقه به برگ بیشتر است، ولی میـزان پروتئین موجود در سـاقه نسـبت بـه برگ کمتر اسـت. میـزان پروتئین خام برگ هـا در موقع گل دادن گیاه حـدود ۲۲ درصد، مقـدار آن در اولیـن سـاقه حـدود ۱۰ درصد، در دومین سـاقه ۱۵ درصـد و درگل آذین حدود ۳۲ درصد اسـت.
۳ – مرحله برداشت گیاه از نظر رشد و بلوغ:
در اکثر گیاهـان علوفه ای بالـغ، دیـواره سـلول هـای سـاقه ضخیـم شـده و حـاوی مقـدار زیادتـری لیگنین میشـوند. در گیاهـان خانـواده گندمیـان و بقـولات انـرژی قابل هضـم و پروتئین با پیشـرفت بلـوغ گیاه کاهش می یابـد.
۴- حاصلخیزی و خصوصیات خاک:
خـاک و کوددهـی بـرروی کمیـت و کیفیـت علوفـه و محصولات زراعـی اثر بسـزائی دارد بـه عنوان مثـال علـف مـرغ معمـولا کمتـر از ۹ درصـد پروتئیـن خـام دارد، ولـی میتـوان بـا دادن کـود ازتـه ایـن مقـدار را بـه بالاتـراز ۱۶ درصـد رسـاند، همچنیـن، بـا اسـتفاده بیشـتر از کـود ازتـه، پروتئیـن خـام بعضـی از گیاهان خانواده گندمیـان در مرحلـه رویشـی بـه حـدود ۲۰ درصـد نیـز خواهـد رسـید.
۵ – اقلیم، شرایط آب وهوائی و فصل:
قابلیـت هضـم علوفـه گرمسـیری ۱۵ واحـد کمتـراز قابلیـت هضم علوفه هـای مناطـق معتدله اسـت. علوفه گرمسـیری دارای کربوهیـدرات هـای محلـول پاییـن و مقدار لیگنین و دیواره سـلولی بالا هسـتند. خشـکی در گیاهـان علوفـهای گندمیـان باعـث کاهش پروتئیـن، فسـفر و کاروتـن وکاهـش رشـد شـده و همچنیـن موجـب زودرسـی مـی شـود.
۶- آلودگی با قارچ ها:
در طی مراحل مختلف رشد و انبار کردن مواد اولیه خوراک دام، امکان دارد به دلایل مختلف ازجمله وجود رطوبت و گرما و صدمات فیزیکی این محصولات به قارچها آلوده شوند. بسیاری از قارچها پس از رشد بر روی گیاهان تولید ترکیبات ثانویه ای میکنند که مایکوتوکسین نام دارند و برای همه گونه های حیوانات سمی میباشد.
